Spis treści
Poród bez lekarza, bez położnej, bez kogokolwiek z medycznym wykształceniem. Tylko para, własny dom i przekonanie, że ciało samo wie co robi. Tak wygląda free birth i choć trudno to zrozumieć wielu osobom, dla części kobiet jest to świadomy wybór, za którym stoi coś więcej niż brawura.
Czym jest free birth?
Free birth to świadoma decyzja o urodzeniu dziecka poza placówką medyczną, bez obecności jakiegokolwiek wykwalifikowanego personelu, bez położnej, bez lekarza. Poród odbywa się w domu lub innym miejscu wybranym przez rodziców, a jego przebieg zależy wyłącznie od nich samych.
Kobiety i pary, które wybierają tę drogę, najczęściej mówią o kilku powodach: lęku przed szpitalem i procedurami medycznymi, poczuciu, że współczesna medycyna nadmiernie ingeruje w naturalny proces porodu, braku intymności na oddziałach położniczych oraz głębokim przekonaniu, że ciało kobiety wie, co robi i nie potrzebuje pomocy z zewnątrz.
To nie są argumenty wzięte z nikąd… Za wieloma z nich stoi realne doświadczenie złego traktowania w szpitalu, brak poczucia sprawczości podczas porodu czy trauma z poprzednich porodów. Warto to rozumieć, nawet jeśli z samą decyzją o free birth trudno się zgodzić.
Poród domowy, a free birth to nie to samo
Te dwa pojęcia brzmią podobnie, ale dzieli je przepaść. Poród domowy to poród odbywający się poza szpitalem, w domu lub innym wybranym miejscu, ale zawsze z asystą wykwalifikowanej położnej. Położna przyjeżdża z odpowiednim sprzętem, monitoruje stan matki i dziecka, reaguje na nieprawidłowości i w razie potrzeby organizuje transport do szpitala. To świadomy, zaplanowany i bezpieczny wybór, dostępny dla kobiet z ciążą fizjologiczną, który w świetle badań naukowych daje porównywalne wyniki jak poród szpitalny.
Free birth to coś zupełnie innego. Tu nie ma położnej, nie ma lekarza, nie ma nikogo z wiedzą medyczną. Jedyna różnica między porodem domowym a free birth to właśnie ta obecność, jeden człowiek z odpowiednim wykształceniem i sprzętem, który potrafi odróżnić sytuację normalną od zagrożenia i zareagować zanim będzie za późno.
Warto o tym pamiętać, kiedy ktoś mówi „chcę rodzić w domu”. Samo to zdanie nie oznacza automatycznie free birth. Poród domowy z położną to legalna, bezpieczna i coraz popularniejsza opcja w Polsce. Free birth to wybór, który pozbawia i matkę, i dziecko tej jednej osoby, która może zadecydować o wszystkim.
Skąd bierze się nieufność do systemu?
W Polsce opieka okołoporodowa przez wiele lat pozostawiała wiele do życzenia. Choć w ostatnich latach wiele się zmieniło, standardy na oddziałach poprawiły się, personel coraz częściej podchodzi do rodzących z empatią i szacunkiem, to wciąż nie jest tak wszędzie. Część placówek nie nadąża za zmianami, część jest zamykana z powodów ekonomicznych, a pacjentki nadal trafiają na sytuacje, w których czują się przedmiotowo traktowane.
Do tego dochodzą zawirowania systemowe, nieprzemyślane rozporządzenia, brak spójnej polityki zdrowotnej i poczucie, że decydenci tworzą przepisy oderwane od realiów. W takich realiach część kobiet zaczyna szukać alternatyw poza systemem. I to jest zrozumiałe.
Problem pojawia się wtedy, gdy ta alternatywa oznacza całkowite odrzucenie opieki medycznej w momencie, który bywa nieprzewidywalny nawet przy najlepiej przebiegającej ciąży.
Co może pójść nie tak podczas free birth?
Poród fizjologiczny, czyli taki który przebiega bez powikłań, jest pięknym i naturalnym procesem. Jednak nawet przy ciąży bez żadnych czynników ryzyka sytuacja może zmienić się w ciągu minut.
Do najpoważniejszych zagrożeń należą:
Zagrożenia dla matki:
- nagłe, masywne krwawienie,
- zatrzymanie akcji porodowej,
- pęknięcie macicy,
- stan przedrzucawkowy i rzucawka,
- zatorowość płucna.
Zagrożenia dla dziecka:
- zaburzenia rytmu serca wymagające natychmiastowej interwencji medycznej,
- pępowina owinięta wokół szyi,
- dystocja barkowa, czyli zaklinowanie barków dziecka podczas porodu,
- niedotlenienie w trakcie porodu,
- zachłyśnięcie smółką.
Każda z tych sytuacji wymaga natychmiastowej reakcji wykwalifikowanej osoby i często dostępu do sprzętu, którego w domu po prostu nie ma. Przy porodzie domowym z asystą doświadczonej położnej ryzyko jest znacząco niższe, bo jest ktoś, kto obserwuje, reaguje i wie kiedy wezwać pomoc. Przy free birth nie ma nikogo takiego.
Historia, która powinna dać do myślenia
W czerwcu 2018 roku mieszkanka okolic Wrocławia zdecydowała się urodzić dziecko w domu, bez jakiejkolwiek asysty medycznej. Poród przyjął ojciec dziecka, bez przygotowania medycznego. Kobieta była pod opieką ginekologa, który próbował przekonać ją do zmiany decyzji. Skonsultowała się też z położną, która przeprowadziła edukację przedporodową i omówiła możliwe zagrożenia.
Para mimo to podjęła decyzję o porodzie bez wsparcia. Dziecko trafiło do szpitala w stanie krytycznym i spędziło tam trzy tygodnie. Sąd skazał oboje rodziców za narażenie córki na niebezpieczeństwo utraty zdrowia i życia.
To nie jest historia po to, żeby straszyć. To historia, która pokazuje, że nawet najlepsza wola i najgłębsze przekonania nie zastąpią wiedzy medycznej w sytuacji kryzysowej.
Co mówi prawo na temat free-birth?
W Polsce poród domowy z asystą wykwalifikowanej położnej jest legalny i przy ciąży fizjologicznej uznawany za bezpieczną alternatywę dla porodu szpitalnego. Badania naukowe potwierdzają, że przy odpowiedniej opiece i spełnieniu określonych kryteriów medycznych, poród domowy z położną daje porównywalne wyniki jak poród w szpitalu.
Free birth, czyli poród bez jakiejkolwiek asysty, to jednak zupełnie inna sytuacja. Rodzice, którzy decydują się na taki krok, biorą na siebie pełną odpowiedzialność prawną za przebieg porodu i stan zdrowia dziecka. Jeśli coś pójdzie nie tak, konsekwencje mogą być nie tylko medyczne, ale i karne.
Zanim zdecydujesz się na free birth, sprawdź co masz w zasięgu
Jeśli oddział położniczy w Twoim mieście nie ma dobrych opinii albo po prostu Cię nie przekonuje, to nie znaczy, że wszystkie są takie same. Polska jest bardzo zróżnicowana pod tym względem i różnica między sąsiednimi szpitalami potrafi być ogromna. Warto to wiedzieć, zanim podejmie się tak radykalną decyzję jak poród bez jakiejkolwiek asysty medycznej.
Są w Polsce oddziały (ogólnodostępne w ramach NFZ), gdzie rodzisz w pojedynczej sali, masz dostęp do znieczulenia zewnątrzoponowego przez całą dobę, aromaterapię, wannę porodową i wykwalifikowany personel, który naprawdę słucha. Czasem dzieli Cię od takiego miejsca dosłownie kilka, kilkadziesiąt kilometrów.
Dlatego jedną z najważniejszych rzeczy, jakie możesz zrobić w ciąży, jest świadomy wybór szpitala do porodu. Warto przejrzeć rankingi porodówek, poczytać opinie innych mam, zapytać na grupach dla ciężarnych albo pojechać na oddział na wizytę zapoznawczą. Dobrym źródłem jest też portal Gdzie Rodzić, gdzie znajdziesz dane o odsetkach nacięć krocza, cięć cesarskich, dostępności znieczulenia i warunkach panujących na konkretnych oddziałach w całej Polsce.
O tym jak wybrać szpital do porodu uczymy też na naszych kursach szkoły rodzenia zarówno stacjonarnie (omawiamy Trójmiejskie porodówki) jak i online (pokazujemy Ci na co zwrócić uwagę, o co dopytać w szpitalu).
Edukacja przedporodowa i świadomy wybór miejsca, w którym rodzisz, to narzędzia z których warto skorzystać, zanim dojdziesz do wniosku, że jedynym wyjściem jest poród bez pomocy kogokolwiek.
Twoje prawa jako pacjentki są po to, żeby z nich korzystać
Rozumiemy, że kobiety wybierające free birth często robią to z poczucia bezsilności i braku kontroli nad tym, co dzieje się z ich ciałem w szpitalu. Ale warto wiedzieć, że jako pacjentka masz prawa i możesz z nich aktywnie korzystać.
Masz prawo zapytać o cel każdej proponowanej procedury. Masz prawo odmówić interwencji, z którą się nie zgadzasz. Masz prawo do tego, żeby być traktowana z szacunkiem i informowana o każdym kroku. Masz prawo do porodu domowego z wykwalifikowaną położną, jeśli Twoja ciąża przebiega fizjologicznie.
Naszym celem, jako położnych, nigdy nie jest poród w ładnych ścianach ani spełnienie procedur dla samych procedur. Naszym celem jest bezpieczeństwo, Twoje i Twojego dziecka. I właśnie dlatego jesteśmy obok.
Podsumowanie
Free birth i poród domowy to nie to samo.
Poród domowy z wykwalifikowaną położną jest legalny, bezpieczny i poparty badaniami naukowymi. Free birth oznacza poród bez jakiejkolwiek asysty medycznej i wiąże się z pełną odpowiedzialnością prawną rodziców za jego przebieg.
Nawet fizjologiczna ciąża nie gwarantuje fizjologicznego porodu.
Sytuacja na sali porodowej może zmienić się w ciągu minut. Krwawienie, zaburzenia rytmu serca dziecka, problemy z pępowiną, to stany wymagające natychmiastowej reakcji kogoś z wiedzą i sprzętem.
Nieufność do systemu jest zrozumiała, ale nie powinna kosztować zdrowia dziecka.
Złe doświadczenia w szpitalu, brak empatii personelu czy poczucie utraty kontroli to realne problemy. Odpowiedzią na nie jest jednak znajomość swoich praw i wybór bezpiecznej alternatywy, nie rezygnacja z opieki medycznej w ogóle.
Jako pacjentka masz prawa i możesz z nich korzystać.
Masz prawo pytać, odmawiać, wymagać wyjaśnień i czuć się podmiotowo traktowana. W szpitalu i poza nim.
Jeśli marzysz o porodzie domowym, porozmawiaj z położną.
To najlepszy pierwszy krok. Położna oceni czy jesteś kandydatką do porodu domowego, odpowie na pytania i pomoże zaplanować bezpieczny poród zgodny z Twoimi potrzebami.
