Spis treści
Czym jest spektrum autyzmu i dlaczego o nim mówimy?
Spektrum autyzmu, czyli ASD (autism spectrum disorder), jest zaburzeniem neurorozwojowym, o którym coraz częściej się mówi. Według WHO dotyczy ono około 1% populacji dzieci w Europie i Azji, przy czym czterokrotnie częściej występuje u chłopców. Jego przyczyny są złożone i uzależnione od wielu czynników, nie tylko genetycznych, ale również środowiskowych. Coraz częściej wskazuje się również na uwarunkowania wynikające z przebiegu okresu okołoporodowego, ponieważ mają one wpływ na rozwój układu nerwowego nienarodzonego dziecka.
Co wiemy o przyczynach autyzmu?
Dotychczas skonstruowane modele spektrum autyzmu koncentrują się na współdziałaniu czynników genetycznych oraz środowiskowych. Badania naukowe wskazują na szeroki wachlarz elementów, które korelując ze sobą mogą zwiększać ryzyko rozwoju autyzmu. Na ich podstawie wyszczególniono kilka grup czynników ryzyka.
Czynniki w ciąży, które mogą zwiększać ryzyko autyzmu u dziecka
Choroby metaboliczne matki
Otyłość, nadciśnienie i cukrzyca u matki należą do czynników, które korelują ze zwiększonym ryzykiem rozwoju spektrum autyzmu u dziecka.
Infekcje prenatalne i stany zapalne
Infekcje i stany zapalne w okresie ciąży mogą wpływać na rozwój układu nerwowego płodu.
Niedobory żywieniowe i zaburzenia metaboliczne
Niski poziom folianów oraz witaminy D3, a także wysoki poziom homocysteiny u ciężarnej, zwracają uwagę badaczy ze względu na ich wpływ na rozwój ośrodkowego układu nerwowego oraz regulację genów.
Używki i zanieczyszczenia środowiskowe
Wykazano korelację między ekspozycją na kokainę w ciąży a opóźnieniem rozwoju mowy. Co ciekawe, nie stwierdzono związku między zwiększonym odsetkiem ASD a paleniem tytoniu w ciąży, natomiast zauważono go u ciężarnych narażonych na zanieczyszczenia drogowe, w tym dwutlenek azotu.
Choroby psychiczne u matki
Szczególną uwagę zwraca się na depresję w ciąży. Nie wykazano jednak istotnego związku między przyjmowaniem leków z grupy SSRI a zwiększonym ryzykiem rozwoju ASD.
Przebieg porodu
W badaniu trwającym 17 lat, przeprowadzonym w Karolinie Północnej, wykazano korelację między przedłużającym się porodem a ryzykiem autyzmu, szczególnie u noworodków płci męskiej. Czynniki takie jak indukcja porodu, przedwczesne odpłynięcie płynu owodniowego oraz zastosowanie znieczulenia zewnątrzoponowego zostały uwzględnione w tej analizie.
Warto zaznaczyć, że badania nie wykazały związku między zwiększonym ryzykiem występowania ASD a zapłodnieniem metodami wspomaganego rozrodu, takimi jak in vitro czy ICSI.
Co z tego wynika dla przyszłych mam?
W medycynie nic nie jest czarno-białe. Nie istnieje jeden konkretny czynnik będący przyczyną rozwoju ASD, badania wskazują na korelację wielu elementów, które wspólnie mogą dawać określony efekt.
Z perspektywy klinicznej najważniejsza jest edukacja kobiet przygotowujących się do ciąży oraz samych ciężarnych, aby ograniczać te czynniki ryzyka, na które mamy wpływ.
Właściwa suplementacja, kontrola chorób przewlekłych, unikanie używek i zanieczyszczeń środowiskowych to obszary, w których świadome działanie ma znaczenie. To, nad czym nie mamy władzy, nadal będzie w części populacji wpływać na rozwój spektrum autyzmu. Wiedza o tym, co możemy kontrolować, jest jednak wartością samą w sobie.
