Nowoczesne położnictwo dąży do pielęgnacji nie tylko fizjologii porodu, ale też więzi między dzieckiem a rodzicami. Późne odpępnienie jest jednym z elementów który łączy te dwa filary i ma bardzo mocne podstawy w badaniach naukowych. Zatem czym jest i co ma na celu?
Rola pępowiny w ciąży i po porodzie
W okresie ciąży pępowina połączona z łożyskiem jest jedynym źródłem tlenu dla płodu, to przez nią dochodzi do wymiany składników odżywczych oraz transportu tlenu do dziecka. Kiedy dziecko samodzielnie umie już się dotlenić, pępowina traci swoją ważność.
Dlatego na sali porodowej położna odcina pępowinę, czyli prowadzi proces odpępnienia. Jeśli rodząca ma takie życzenie, to zadanie może przypaść jej lub osobie towarzyszącej. Pozostałość pępowiny, czyli kikut pępowinowy, pozostaje z dzieckiem do pełnego zasuszenia i odpadnięcia. Pępowina nie jest organem unerwionym, więc zarówno proces odpępniania jak i późniejsza pielęgnacja kikuta nie jest dla dziecka bolesna.
Zmiany w układzie krążenia noworodka po porodzie
Pierwszy krzyk dziecka jest dla nas wyjątkowym momentem, ponieważ jest jasnym sygnałem że maluszek dokonał pierwszego wdechu. Wprowadza on płuca noworodka do pracy i powoduje szereg zmian w układzie krążenia.
Dochodzi do rozprężenia płuc, wypełniają się powietrzem, a dotychczas zalegający w nich płyn resorbuje się i zostaje wypluty przez dziecko. Na skutek zmian ciśnienia w naczyniach krwionośnych dochodzi do zamknięcia otworu owalnego znajdującego się między przedsionkami serca. W czasie ciąży umożliwiał on transport krwi z prawego przedsionka bezpośrednio do lewego, skąd krew płynęła dalej do innych części ciała.
Kolejną zmianą jest obkurczenie przewodu tętniczego, który dotychczas umożliwiał transport krwi z pnia płucnego do aorty. Ostatnim elementem który przestaje funkcjonować po narodzinach dziecka jest przewód żylny, występujący między żyłą pępkową a żyłą główną dolną, co dotychczas umożliwiało częściowy transport krwi z pominięciem wątroby.
Dlaczego późne odpępnienie jest korzystne dla dziecka?
W obliczu wszystkich opisanych powyżej zmian kluczowy jest moment odcięcia pępowiny. Powinien on nastąpić po pierwszym wdechu, kiedy dziecko ma szansę samodzielnie poradzić sobie z własnym utlenowaniem.
Dlatego Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) rekomenduje późne odpępnienie, czyli takie które przeprowadza się minimum 1 do 3 minut po urodzeniu dziecka, zakładając dobry stan noworodka. W polskim Standardzie Opieki Okołoporodowej widnieje zapis mówiący o tym że zaciśnięcie pępowiny należy wykonać po ustaniu tętnienia, jednak nie wcześniej niż po upływie jednej minuty od urodzenia się dziecka.
Przez ten czas dziecko poza tlenem ma szansę pozyskać około 30 ml krwi na kilogram masy ciała, co znacząco zwiększa jego zapasy żelaza. Opóźnione odpępnienie jest zatem realnym czynnikiem zmniejszającym ryzyko wystąpienia niedokrwistości u dziecka.
Późne odpępnienie a droga porodu
Późne odpępnienie możliwe jest niezależnie od drogi porodu, jednak przy cięciu cesarskim czas ten będzie krótszy. Wynika to z faktu zabiegu operacyjnego, podczas cięcia cesarskiego może dojść do wzmożonego krwawienia, dlatego lekarze ginekolodzy położnicy muszą oddać dziecko w ręce zespołu neonatologicznego, aby móc zaopiekować się pacjentką leżącą na stole operacyjnym. Dodatkowo dziecko rodzi się nagie i mokre od płynu owodniowego, więc przekazanie go powinno odbyć się szybko, aby nie doprowadzić do wyziębienia noworodka.
Ogólnie ujmując: personel medyczny dołoży wszelkich starań, aby poczekać do pierwszego wdechu, jednak dłuższe utrzymanie dziecka na pępowinie przy cięciu cesarskim nie jest możliwe.
Przeciwwskazania do późnego odpępnienia
Późne odpępnienie nie jest możliwe w każdej sytuacji. Wszystko zależy od stanu mamy i dziecka. Jeśli dochodzi do komplikacji podczas porodu, na przykład wzmożonego krwawienia u mamy, dziecko wymaga resuscytacji lub urodziło się przedwcześnie i wymaga specjalistycznych interwencji medycznych które nie są możliwe do wykonania w kontakcie skóra do skóry z mamą, zabieg odpępnienia przeprowadza się szybciej.
Podsumowanie
Świadomość procedur wykonywanych na sali porodowej jest jednym z kluczowych elementów przygotowania do porodu. Chodzi o to by zdawać sobie sprawę z ich celu i przebiegu, aby zmniejszyć lęk w tak ważnym momencie życia jakim są narodziny dziecka. Warto ująć późne odpępnienie w planie porodu, aby położna opiekująca się nami na sali porodowej wiedziała że jesteśmy świadome postępowania z nowonarodzonym dzieckiem.
