Przejdź do treści

Black Week: Szkoła Rodzenia PREMIUM za 229 zł Kup teraz · kończy się za 1 d 23:54:05

Szczepienie na RSV w ciąży: kiedy się zaszczepić i jak chronić niemowlę?

Bestsellery

Spis treści

Czy rzeczywiście zakażenie RSV jest wyjątkowo niebezpieczne w grupie zwłaszcza najmłodszych dzieci?Okres jesienno-zimowy to z reguły czas wzrostu infekcji dróg oddechowych. Katar, kaszel czy niewielka gorączka to objawy, z którymi większość dorosłych, ale także starszych dzieci dobrze sobie radzi. Należy jednak zaznaczyć, że wirus, który u osób dorosłych wywołuje z reguły drobne przeziębienie, u noworodka czy niemowlęcia może doprowadzić do znacznych trudności w oddechu, czasami stwarzając także konieczność hospitalizacji.
Patogenem takim jest między innymi RSV, czyli syncytialny wirus oddechowy (ang. Respiratory Syncytial Virus). Jest on jednym z głównych czynników odpowiedzialnych za występowanie zakażeń dróg oddechowych w grupie dzieci do pierwszego roku życia.
Oczywiście należy zaznaczyć, że zakażenia RSV to takie, z którymi mamy styczność od wielu lat, jednak ostatnie lata przyniosły nam możliwość skorzystania z profilaktyki i docelową redukcję ciężkiego przebiegu choroby u dzieci, zwłaszcza tych kilkutygodniowych. Profilaktyką tą jest zaszczepienie kobiety w trakcie trwania ciąży, a także dostarczenie dziecku przeciwciał, nim samo będzie miało styczność z wirusem.

Szczepienie przeciw RSV w ciąży: jak działa?

Główną możliwością aktualnej profilaktyki RSV jest ochrona dziecka już w życiu płodowym, dzięki szczepieniom kobiet ciężarnych. Iniekcja ta pobudza układ odpornościowy kobiety do wytwarzania przeciwciał przeciwko RSV. Te z kolei są przenoszone przez łożysko do organizmu rozwijającego się płodu. Dzięki tej profilaktyce noworodek pojawia się na świecie z przeciwciałami pozyskanymi od matki, a te stanowią ochronę przed ciężkim rozwojem choroby w początkowym okresie życia dziecka.
Zastanawiając się, jak to działa: mechanizm jest bardzo podobny do szczepienia realizowanego w ciąży na przykład na krztusiec czy grypę.

Kiedy zaszczepić się przeciw RSV w ciąży?

W Polsce szczepienie może zostać podane pomiędzy 24. a 36. tygodniem ciąży. Choć najczęściej mowa o 32 do 36 tygodniu. Oczywiście pamiętajmy, że ważne jest także zachowanie przerwy pomiędzy szczepieniem, a porodem: myślimy tutaj o czasie, który jest niezbędny do wytworzenia się odpowiednich przeciwciał w celu przekazania ich dziecku. Dobrym odstępem są dwa tygodnie. Choć umówmy się, porodu nie przewidzimy. Jeśli nastąpi on wcześniej, to profilaktyka wynikająca ze szczepienia może być mniej efektywna. Data szczepienia powinna być ustalana indywidualnie. Zawsze należy brać pod uwagę tydzień ciąży czy przewidywany termin porodu.

Czy szczepionka na RSV w ciąży jest bezpieczna?

W badaniach klinicznych udział wzięło wiele kobiet i ich dzieci. Najczęściej zgłaszane działania niepożądane miały charakter łagodny lub umiarkowany i obejmowały ból w miejscu wstrzyknięcia, ból głowy oraz bóle mięśni.
W polskich wytycznych zakres podaży szczepienia przeciwko RSV jest stosunkowo szeroki, należy jednak zaznaczyć, że korzystne jest zastosowanie szczepienia możliwie pod koniec ciąży. Profilaktyka w postaci szczepień jest jedną z podstawowych metod prewencji RSV o ciężkim przebiegu.

Czy szczepienie przeciw RSV w ciąży jest refundowane?

Istotną informacją jest także fakt, iż w Polsce od 2025 roku szczepienie przeciwko RSV jest w pełni refundowane dla kobiet ciężarnych. Pacjentka, której refundacja przysługuje, może otrzymać szczepienie niekomercyjnie na podstawie otrzymanej recepty. O szczegóły w zakresie zakwalifikowania do szczepienia przeciwko RSV należy pytać położną lub lekarza, którzy prowadzą ciążę.

Przeciwciała monoklonalne dla dziecka: druga metoda profilaktyki RSV u dzieci

Kolejną metodą profilaktyki RSV jest podaż przeciwciał monoklonalnych już samemu dziecku. Preparat stosowany w tej sytuacji nie pobudza organizmu dziecka do samodzielnego wytwarzania przeciwciał, tylko zawiera gotowe przeciwciała wiążące się docelowo z białkiem wirusa, a redukuje on ryzyko wnikania patogenu do komórek nabłonka dróg oddechowych.
Ten wariant standardowo podawany jest w iniekcji domięśniowej, najczęściej przed pierwszym sezonem RSV. Dawka dobierana jest indywidualnie i uzależniona od masy ciała dziecka. Ochrona wynikająca z tego postępowania utrzymuje się przez okres około 5 miesięcy. Dzięki swojemu mechanizmowi działania tego typu postępowanie pomaga w profilaktyce rozwoju choroby w czasie okresu zwiększonej aktywności patogenu.

Szczepienie mamy czy przeciwciała dla dziecka: co wybrać?

Rodzice zastanawiają się, co powinni wybrać: szczepienie mamy czy podaż przeciwciał dla dziecka? Cel jest jeden: ochrona niemowlęcia przed ciężkim zakażeniem RSV. Ale oczywiście mechanizm działania jest nieco inny w obu sytuacjach.
Podaż przeciwciał może być rozważany w sytuacji, kiedy matka nie została zaszczepiona w przebiegu ciąży albo jeśli poród nastąpił w ciągu 14 dni od szczepienia. Podanie przeciwciał w sytuacji, kiedy matka otrzymała w przebiegu ciąży szczepienie na RSV, nie powinno być automatyczne, lecz indywidualnie rozważone dla danej sytuacji medycznej. Często w przebiegu ciąży zachęca się, by kobiety korzystały z możliwej profilaktyki, do której zaliczyć można szczepienie przeciwko RSV.

Czym jest RSV i dlaczego jest groźny dla najmłodszych dzieci?

RSV jest patogenem, który atakuje nabłonek w obszarze dróg oddechowych. Uznać można, że infekcja tym wirusem jest stosunkowo częsta: duża część dzieci przechodzi zakażenie już w pierwszych latach swojego życia.
U starszych dzieci choroba często przebiega łagodnie, objawia się kaszlem, katarem lub osłabieniem, wielokrotnie także mija bez potrzeby interwencji medycznej. Należy jednak wspomnieć, że infekcja u noworodków i niemowląt może wyglądać zdecydowanie inaczej. Młodsze dzieci mają mniejszą średnicę dróg oddechowych oraz układ odpornościowy, który dopiero się rozwija. I tutaj zaznaczmy, że nawet niewielki obrzęk może wpływać znacząco na komfort oddechu dziecka. Niestety tego typu infekcja może generować także ryzyko rozwoju stanów zapalnych, w tym w obszarze oskrzelików, oraz prowadzić w skrajnych przypadkach do niewydolności oddechowej.

Jak przenosi się RSV i kiedy jest najwięcej zachorowań?

Okres niemowlęcy może generować ryzyko rozwoju powikłań w przebiegu zakażenia RSV. I niestety zdarza się to częściej, niż byśmy zakładali. Wirus RSV przenoszony jest nade wszystko poprzez bezpośrednią styczność z wydzieliną dróg oddechowych osoby zainfekowanej. Przeniesienie patogenu może mieć miejsce w trakcie kaszlu czy kichania, ale także poprzez kontakt ze środowiskiem, na którym dany patogen się znajduje. Osobą stanowiącą źródło zakażenia mogą być zarówno osoby dorosłe, jak i dzieci. Musimy pamiętać, że zwykły katar może być także infekcją spowodowaną wirusem RSV, o czym zakażona osoba może nie mieć pojęcia.
Czas rozwoju wirusa w organizmie wynosi od 4 dni do tygodnia. Choć oczywiście jest to kwestia indywidualna: u dzieci okres rozwoju patogenu może trwać nawet dłużej.
W naszym kraju najwięcej zachorowań na RSV odnotowuje się w okresie jesienno-zimowym i wczesnowiosennym.

Objawy RSV u niemowląt: jak rozpoznać wirusa?

Zastanawiasz się, czy wychwycisz wirusa? Często początkowe objawy wyglądają jak zwykłe przeziębienie. Wśród objawów zauważyć można między innymi katar, kaszel, zmniejszenie apetytu, nerwowość. Zdarza się także, że infekcja wiąże się z podwyższeniem temperatury ciała.
Wśród najmłodszej części populacji objawy infekcji mogą być zawsze indywidualne, a podwyższenie temperatury nie musi być standardem. Naszą uwagę powinna przykuć podwyższona temperatura ciała, tudzież modyfikacja techniki oddychania.

Objawy alarmowe: kiedy pilnie zgłosić się do lekarza?

Wraz z rozwojem infekcji pojawić mogą się także inne objawy, takie jak tachypnoe, czyli przyspieszenie oddechu, bądź zauważalna trudność w oddechu, zaciąganie przestrzeni międzyżebrowych, poruszanie skrzydełkami nosa w trakcie oddechu, trudności z karmieniem, wzmożona senność u dziecka, czy nawet bezdechy, które wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.

RSV, a karmienie piersią

Niestety rozwój infekcji RSV może wpływać na karmienie. Utrudniony komfort oddechu może wpłynąć na triadę: ssanie, oddychanie, połykanie, a tym samym utrudniać dziecku efektywne pobieranie pokarmu, co w dalszej perspektywie może doprowadzić do skrócenia czasu karmienia, pobierania przez dziecko niewystarczającej ilości pokarmu czy wystąpienia cech odwodnienia. Maluszek może wykazywać karmienia bardziej przerywane, a niemowlę może być niespokojne podczas pobierania posiłków. Czasami nawet zdarza się, że dzieci całkowicie odmawiają przystawienia się do piersi.
W sytuacji, kiedy u dziecka występuje infekcja dróg oddechowych, zawsze oceniać należy nie tylko temperaturę ciała czy występowanie kaszlu i kichania, ale także karmienie, czyli elementy skutecznego karmienia, takie jak między innymi ilość mokrych i brudnych pieluszek. Oczywiście, jeśli stan niemowlęcia na to pozwala, nawet przy infekcji karmienie piersią należy kontynuować, oceniając efektywność karmienia. Nie zapominajmy, że mleko matki zawiera liczne elementy składowe wpływające na ochronę dziecka przed rozwojem infekcji. Jeśli karmienie piersią ze względu na stan dziecka jest niemożliwe, wówczas należy dobrać inną, alternatywną metodę żywienia.

RSV u wcześniaków i dzieci z grupy ryzyka

Należy także wspomnieć o grupie noworodków urodzonych przedwcześnie. Wcześniaki, bo o nich mowa, są szczególnie narażone na infekcje, podobnie jak wszystkie dzieci donoszone, u których występują różnego rodzaju choroby wikłające prawidłową pracę narządów. Oczywiście znaczenie ma także to, w jakich miesiącach dziecko pojawia się na świecie. Wiadomo, że dzieci przychodzące na świat w sezonie jesienno-zimowym mają większe ryzyko zetknięcia się z wirusem w porównaniu z maluszkami rodzącymi się na przykład latem. Natomiast ponieważ ciężko jest oszacować grupę dzieci, która finalnie narażona będzie na występowanie zakażenia RSV, profilaktyka skierowana jest nie tylko w kierunku tych maluszków, które należą do grup podwyższonego ryzyka, ale do wszystkich dzieci.

Czy można zachorować na RSV więcej niż raz?

Istotny jest także fakt, że przebycie RSV nie zapewnia odporności na całe życie. Ponowne infekcje mogą występować także u dzieci, które już wcześniej chorowały z powodu tego wirusa. Najczęściej kolejna styczność z patogenem wiąże się z łagodniejszym przebiegiem, choć oczywiście nie jest to standardem.

Leczenie RSV u niemowlęcia

Co w sytuacji, kiedy u dziecka dojdzie do zakażenia RSV? Leczenie ma charakter objawowy. W sytuacjach, kiedy infekcja ma łagodny przebieg, istotne jest prawidłowe nawodnienie i odżywienie dziecka oraz pielęgnacja i oczyszczanie noska dziecka i bieżące obserwowanie objawów. W sytuacji, kiedy przebieg infekcji jest ciężki, wymagana jest hospitalizacja, wówczas w niektórych przypadkach konieczne jest zastosowanie tlenoterapii, farmakoterapii bądź też wprowadzenie alternatywnych metod odżywienia czy nawodnienia dziecka.
Antybiotyki nie powinny być rutynowo stosowane przy zakażeniu wirusowym. Podobnie leki działające bezpośrednio na układ oddechowy, w tym glikokortykosteroidy, również nie powinny być stosowane rutynowo.

Jak zapobiegać zakażeniu RSV? Higiena i odwiedziny

Oczywiście pamiętajmy, że szczepienia to jedno, ale istotna jest również odpowiednia higiena w codzienności i wynikająca z tego prewencja zakażenia RSV. Istotne jest częste, regularne mycie rąk: przed kontaktem z dzieckiem, po powrocie z pracy do domu czy z innych miejsc publicznych. Ważne jest także, aby unikać kontaktu dziecka z osobami, u których zauważa się objawy infekcji. Oczywiście należy także pamiętać o częstym wietrzeniu pomieszczeń i maksymalnym ograniczeniu narażenia dziecka na dym tytoniowy.
A co z odwiedzinami noworodka? Umówmy się: dziecko powinny odwiedzać wyłącznie osoby zdrowe. Każda osoba z katarem, kaszlem bądź innymi objawami infekcji powinna zdecydować się raczej na przełożenie wizyty u noworodka. I oczywiście nie izolujemy dziecka od ludzi, ale redukujemy te sytuacje, które mogą generować ryzyko zakażenia u dziecka.

Podsumowanie

Co ważne, dzięki realizacji szczepień w grupie kobiet będących w ciąży, a także poprzez zastosowanie przeciwciał monoklonalnych możliwa jest redukcja liczby hospitalizacji spowodowanych zakażeniem RSV. Najważniejszym celem profilaktyki jest redukcja prawdopodobieństwa ciężkiego przebiegu infekcji.
Chcesz dowiedzieć się więcej? Zapytaj Twoją położną lub lekarza prowadzącego ciążę. Przygotuj się do pierwszych tygodni z dzieckiem z naszym Pakietem Niemowlak. O opiece nad wcześniakiem przeczytasz w Centrum Wsparcia Wcześniaka. Masz pytania? Umów się na konsultację online z położną.
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.

może Cię również zainteresować

Dołącz do naszego ciążowego newslettera i bądź na bieżąco — tydzień po tygodniu

Chcesz wiedzieć, co dzieje się z Twoim ciałem i dzieckiem na każdym etapie ciąży? Zapisz się do bezpłatnego newslettera tworzonego przez doświadczone położne i otrzymuj co tydzień informacje dopasowane do Twojego tygodnia ciąży.

Zapisz się